Karaçay-Malkar Türklerinde Algış Geleneği - Kültür - -KARACHAY - ALAN-АЛАН
                            
Anasayfa | Kayıt | Giriş Hoşgeldiniz Ziyaretçi | RSS
Site menu
bookmark
Kategoriler
Genel [26]KARAÇAY MALKAR [29]Kültür [27]
İstatistikler
  • visitors by country counter
    flag counter


    Toplam girişler: 1
    Ziyaretçiler 1
    Kullanıcılar: 0

  • Kurlar
    ГТРК
    TV KARACHAY
    TV MALKAR
    Вести КБР
    Bars-El Radiyo
    KURAN
    Anasayfa » Makaleler » Kültür

    Karaçay-Malkar Türklerinde Algış Geleneği

    Yazar Hasan ÜLKER

    Bütün toplumlarda olduğu gibi Karaçay kültüründe de "algış" -dua- özel bir yer tutar. Gerek toplum ve gerekse fert seviyesinde yapılan her iş, her davranış için bir algış -dua- yapılır.

    Algışın özel bir şekli yoktur. Kişi yaptığı algışla iyi dilek ve temennilerini dile getirir. En yaygın algış şekli düğünlerde görülmektedir. Gelin getirildiğinde, yeni evine girmezden önce yeni evlenen çift için iyi dileklerin ve kutlamanın yer aldığı algış, aynı zamanda toplumsal değer yargılarının da ortaya konduğu bir duyuru, bir belge gibidir.

    Algışı -duayı- yapacak kişi ki genellikle yaşlı biri olur, eline bir tas (=ayak) şerbet alarak yüksek bir yere çıkar ve algışa başlar. Yapılan algışın standart bir şekli olmadığından bilinegelen ifadelerin yanı sıra değişen zaman ve şartlara uygun ifadelerle, esprili cümleler de yer alabilir.

    Mesela "ögüznü tarthanın (öküzün kuvvetlisi, iyi çekeni)" ifadesi bazı algışlarda yerini "motornu tarthanın (traktörün iyi çekenini)" ifadesine bırakabilmektedir. Yeni çift için dilenen iyi dileklerin yanı sıra toplumun iyiliğini dileyen ifadeler de yine değerler sisteminin ortaya konulması yönünden önem taşır.

    Aşağıdaki metinlerden de anlaşılacağı üzere günlük hayatın her safhasında algış varlığını korumuştur. Evlilikle yılın her döneminde varlığını korurken, hayatın diğer devrelerinde de kendini göstermektedir. Bebeğin doğumu, tohum ekmek için tarlaya çıkma, hasat sırasında ava çıkma esnasında, koç katımında... Hâsılı hayatın her anında algış -dua- ile Tanrı'dan iyi dileklerde bulunma davranışı bugün dahi devam etmektedir...

    Toy Algış

    (Düğünlerde gelin, damat evine geldiğinde, eve girmezden hemen önce söylenen bu dilekler manzumesi -algış- tarafımızdan, Konya/Sarayönü/Başhüyük Kasabasında derlenmiştir.)

    Algış ayak, bal ayak

    Kolubuzga alayık,

    Tilibiz bile calayık

    Allahdan kelgen kıyıllıkladan

    Barıbız da keñde kalayık

    Köb bitsinle sabanla

    Aşamasın amanla

    Bu üyge kıyıllık kemlesin

    Bu üyden igilik ketmesin

    Voy bu kelin bu üyge

    Küle kelsin, ışara kelsin

    Eter işin bile kelsin

    Köb caşasın eri bila

    Et bolgança teri bile

    Voy bu kelin bu üyge igi bosa

    Burtlay urçuk toltursın

    İgi va bolmasa cılay burula oltursun

    Voy bu üyge bu kelin nek keldi degenni

    Tavga barıga eşegi bolmasın

    Bolsa va sırtı cavur bolsun

    Balaları bir da kalmay gâvur bolsun

    Koy berse cünlüsün

    İynek berse sütlüsün

    At berse çabhanın

    İşgok berse athanın

    Ögüz berse tarthanın bersin

    Bu üynü nasıbdan toltursun

    Voy men algış ete bilmeyme

    Ullu Allah algış etsin

    Sıylı Paygambar amin desin

    Üyde Kuvanç Bolsa Etilgen Algış

    (Evde sevinçli bir durum olduğunda, gelin geldiğinde, kız çıktığında veya eve yeni bir eşya alındığında, gelenler tarafından yapılan algış örneği. "Malkarlılanı bla Karaçaylılanı Halk Poeziya Çıgarmaçılıkları, Nalçik 1988" adlı eserden alınmıştır.)

    Cokdan bar etgen Teyri,

    Bardan da cok etgen Teyri,

    Har zatha küçü cetgen Teyri,

    Carathan canına ırıshı bergen Teyri!

    Ol buürğan kuvançnı eterle,

    Bu üynü kölüne ceterle.

    Kart da, caş da kelgenbiz,

    Kelirge da kereklibiz.

    Kuvançıbız künde da bılay bolsun

    Bu kuvançha kelgen nasıpdan tolsun.

    Nasıp halkdan ketmesin,

    Kıyınlık anga cetmesin,

    Kelgenleni caşavları mamur bolsun,

    Acalları sabır bolsun.

    Carısınla cürekle

    Kabul bolsunla ahşı tilekle.

    Tüz niet caşasın,

    Zarnı küe aşasın.

    Ahşıladan ülgü alayık,

    Amanladan keng kalayık.

    Sabiyni Beşikge Birinçi Bölegende Em Anı Kurmanlığında Aytılğan Algış

    (Bebeğin kundaktan beşiğe yatırılması esnasında yapılan törende dile getirilen algış örneği. "Malkarlılanı bla Karaçaylılanı Halk Poeziya Çıgarmaçılıkları, Nalçik 1988" adlı eserden alınmıştır)

    Oğurlu beşikge böleyim,

    Beşikden sav çığıp köreyim.

    Beşik bavung bek bolsun,

    Caşav kününg köp bolsun.

    Seni süygen köp bolsun.

    Kelinle kelsinle üyübüzge,

    Kızla çıksınla üyübüzden

    Mingen atıng corğa bolsun,

    Çaphandan barında alğa bolsun.

    Sermegende alçı bolğun

    İşlegende başçı bolğun

    Athan oğung acaşmasın,

    Kütgen malıng avuşmasın.

    Canıng bolsun Allahha amanat,

    Kesing bolğung seyir, alamat.

    Alamat bolğung, tang bolğun,

    Allah süygen can bolğun

    Sav kutulğun beşikden,

    Kuvana kaythın eşikden.

    Caz Başında Saban Toyda Aytılğan Alğış

    (Kış sonrası baharda ilk kez tarlaya çıkış esnasında yapılan törende söylenen alğış örneği. "Malkarlılanı bla Karaçaylılanı Halk Poeziya Çıgarmaçılıkları, Nalçik 1988" adlı eserden alınmıştır)

    Cazıbız cavunlu bolsun,

    Küzübüz künlü bolsun,

    Kışıbız karlı bolsun,

    Acalıbız sabır bolsun.

    Istavatla mallı bolsunla,

    Batmanla ballı bolsunla,

    Egiz-egiz tölü tuvsun,

    Segiz-segiz nasıp cavsun,

    Kozlamagan tişi kalmasın,

    Callı kağanak almasın.

    Cavunlu bolsun cazıbız,

    Mal bolsun azığıbız.

    Elpek bolsunla malla,

    Bek bitsinle sabanla.

    Başlarına kol cetmezça,

    Tübü bla cilyan ötmezça.

    Teyri bersin:

    Ögüznü - tarthanın,

    Atnı - çaphanın,

    Şkoknu - athanın,

    İynekni - sütlüsün,

    Arbanı - cüklüsün.

    Cavun kibik alğışla cavsunla

    Irıshı, nasıp talay bolsunla!

    Teyribiz bersin ahşılık,

    Körmeyik barıbız açlık!

    Koçhar Koşhanda Alğış

    (Koç katımı töreninde söylenen algış örneği. "Malkarlılanı bla Karaçaylılanı Halk Poeziya Çıgarmaçılıkları, Nalçik 1988" adlı eserden alınmıştır)

    Egiz - egiz tölü tuvsun,

    Segiz - segiz nasıp cavsun,

    Kozlamagan tişi kalmasın!

    Callı kağanak almasın!

    Malla tölü bersinle,

    Toturubuz saklasın,

    Teyri bizni coklasın.

    Halkıbız mallı bolsun,

    Har zatıbız barlı bolsun.

    Caş Birinçi Uvga Barsa Etilgen Alğış

    (Erkek çocuğun iilk kez ava çıkktığı zaman yapılan uğurlama töreninde söylenen algış örneği. "Malkarlılanı bla Karaçaylılanı Halk Poeziya Çıgarmaçılıkları, Nalçik 1988" adlı eserden alınmıştır)

    Ummay biyçe, Totur

    Bashan ayağıngı taydırmasınla,

    Athan oğungu cazdırmasınla,

    Uvçu colungda saklasınla!

    Bir atıp, eki öltürgün,

    Bir colga eki kiyik keltirgin.

    Kölsüz tengleringi köl etgin,

    Buvlanı terilerinden koş etgin.

    Tıpırıngı Temirkazak culduzça begisin,

    Teyring bersin Apsatını malından igisin, köbüsün!

    Cora Boza

    (Evde bir çoocuk doğsa veya insan büyük beladan kurtulsa veya güzel bir işe başlansa yapılan algış örneği. "Malkarlılanı bla Karaçaylılanı Halk Poeziya Çıgarmaçılıkları, Nalçik 1988" adlı eserden alınmıştır)

    Cora boza tola kelsin,

    Kartha, caşha cete kelsin.

    İçgenlege savluk bersin

    Töre, adet bolup körsün.

    Cora boza içilsin da,

    Koldan kolğa cürüsün da,

    Külkü, oyun tögülsün da,

    Kayğı, kavğa bölünsün da,

    Bizge hurmet berilsin da,

    Bozabız a tarkaymasın,

    Tamatabız kartaymasın

    Anı beti sarğalmasın,

    Eki közü aralmasın,

    Aman işge baralmasın.

    Coralağan bozabıznı,

    Koruvlagan törebizni,

    Aiuvlanngan çarhıbıznı

    Karıu, küçü köp bolsun da,

    Cete kelsin ömürlede.[size=12]



    Kaynak: http://Türk Folklörü sitesi
    Kategori: Kültür | Ekleyen: bagalikaracayli (13-01-10) | Yazar: Hasan Ulker
    Görüntüleme: 706 | Etiketler: Karaçay-Malkar Türklerinde Algış Ge | Rating: 0.0/0
    Toplam yorumlar: 0
    avatar
    Giriş Formu
    Site içi arama
    ....
    Керек кенгден танытыр

    Керексизге сёлешме, онгсуз бла кюрешме

    Керекни шиндиги мийик

    Керти айтханнга айгьакъ джокъ

    Керти акъыллыгъа кёз тиймез

    Керти джылтырар, ётюрюк къалтырар

    Кертини кирит тыймаз

    Керти сёзню кезден айт

    Керти сёз кери барыр

    Керти сёзге къарыу джокъ

    Керти суу салмаз, от джандырмаз

    Кетерик кетмей, келлик келмез

    Кеси аман балта алыб чабар

    Кеси аман ёмюрюн аман бла ашырыр

    ETİKETLER
    egiz caşçıkla akbaylanı mihail gapalau adet bashuyuk appalanı hasan kara kübür başhüyük culduzla söleşe bilsele drau katliamı bittirlanı tamara itil suuu ağa turur aşhı adam elge borçlu Bittirlanı aminat çarh oyun küreşni colunda karacahaymalkar kiyimle üyle karaçay üy kar atala babala es comakla sürgün bayramuklanı halimat Karaçay-Malkar Türklerinde Algış Ge halk cırla Karaçay-Malkar Türklerinde Ağaç Kül çam haparla чам хапарла Karaçay Türklerinin Börüyle (Kurtla 8.mart köçgünçülük hapçalnı_mammet atacurt karachay bayrak gekki kamatur balkar karaçay kafkasya Stalin bilal algış ayak hasan laypan kalamla kanatlıla karaçay hikaye anı hatıra cırçı smayıl ismail semenov ahmat hazar karacahay kabartay adeb kasay goçiya aytek buşuukun jenosid LAYPANLANI Bilal borlak çoma sapar özden bilal laypan cır cırçı Atilla gazalanı alim gıpı karaçat 8mart1944 genosit ufuk tavkul cugutur alanla kimledile curtubaev mahti bıllım chegem habaz holam curtubay curtubayev Аланы başhuyuk halimat malkar karçay bayram cumhuriyet erkişi Alan
    Meteo
    KONYA Click for Konya, Türkiye Forecast
    Medya


    Site kodu
    Karachay

    Siteler

    Karachay

    Karachay

    karachays.com

    http://www.elbrusoid.org Карачаево-балкарский фонд Эльбрусоид(R)

    karachays.com

    AS - ALAN

    Bashuyuk

    Karachay

    Copyright Karachay © 2017